‘Bevingsschrijvers in Wapen van Drenthe

RODEN - De gasgijzeling: twee ‘bevingsschrijvers’ komen naar Het Wapen van Drenthe’. Saskia Goldschmidt en oud-Roner Louis Stiller.

Donderdag 18 oktober komen twee schrijvers naar Het Wapen van Drenthe om te vertellen over ‘de gasgijzeling’: de bevingen die het Noorden verlammen en de haperende energietransitie die ook de rest van Nederland de komende jaren bezig zal houden. Saskia Goldschmidt publiceerde onlangs de roman Schokland over een boerengezin in Groningen dat door de bevingen in de problemen komt.

Louis Stiller schreef een uitgebreide en doorwrochte analyse van de gasproblematiek, onder de titel Gasland. Stiller (1959) werd geboren in de stad Groningen, kwam op zijn vierde naar Roden en bracht zijn hele jeugd hier door. ‘Ik ken nog elke heg en steg in het oude deel van Roden,’ zegt hij. ‘Toen wij in 1963 kwamen wonen aan de Boskamp, was het eind van de Borgerstraat de rand van het dorp. Zelfs het Deodatusplantsoen lag er nog niet: daar speelden we op ruig weiland.’

Warffum

Stiller woont tegenwoordig in het Groningse Warffum en kreeg ruim vijf jaar geleden voor het eerst te maken met de bevingen, na de 3.6 van Huizinge. Na een schadeprocedure, die bijna een jaar duurde, repareerde een ploeg timmerlieden, schilders en voegers uit Roden (!) in het voorjaar van 2014 voor meer dan 10.000 euro zijn woning. De tweede schaderonde anderhalf jaar later is nog steeds niet afgerond.

‘En het gaat maar door. Begin dit jaar nog na die beving in Zeerijp. Nieuwe scheuren in het stucwerk, zelfs het bakstenen stoepje bij de voordeur bleek ineens gebarsten. Maar ja, dat is allemaal niets vergeleken met wat ze in Centraal-Groningen doormaken.’

Gasland

In Stillers boek Gasland speelt Roden een prominente rol. Hij vertelt het verhaal over de omschakeling van kolen naar gas vanuit Rodens perspectief en interviewde Roner Johan Kroep die als een van de eerste Gasunie-medewerkers in de jaren zestig het fijnmazige gasstelsel van Nederland hielp opzetten. De snelheid waarmee destijds het aardgasnetwerk werd aangelegd verbaast nog steeds. ‘In december 1963 werd Hoogezand-Sappemeer als eerste gemeente voorzien van aardgas en als laatste was in december 1968 Egmond aan Zee aan de beurt.’

Zou dit ook mogelijk zijn bij de komende energietransitie, vraagt Stiller zich af in het laatste deel van zijn drieluik. Dan moet er wel heel veel en heel snel gebeuren, analyseert hij, want tot nu toe zijn de resultaten bedroevend: nog geen acht procent van onze energiewinning is op dit moment van duurzame bronnen. Te lang hebben we geteerd op onze aardgasreserves. ‘Landen als Denemarken, Duitsland en Noorwegen zijn zoveel verder in de omschakeling naar duurzame energie.’

Pijnlijk

Niet afwachten maar samenwerken is zijn devies. ‘We zullen het met z’n allen moeten doen, net als in de jaren zestig tijdens de aardgasrevolutie. Maar daarvoor zal er een gemeenschappelijk idee moeten ontstaan en een gedegen, niet-geheim plan moeten worden ontwikkeld. Belangrijkste daarbij is de politieke wil, moed en durf om iedereen te verenigen en de pijnlijke boodschap te vertellen dat we heel veel geld, vernuft en energie zullen moeten investeren om onze energietoekomst – en daarmee onze toekomst – zeker te stellen.

Een andere streekgenoot die in Gasland aan het woord komt is ‘boswachter’ Aaldrik Pot uit Norg, met wie Stiller een wandeling maakt bij de gasopslag van Langelo. Pot vertelt het verhaal van Meent van der Sluis (1944-2000), zijn docent aan de hogere landbouwschool in Groningen en een luis in de pels van de NAM. Als een van de eersten wees Van der Sluis op het verband tussen aardgaswinning en bevingen.

Langelo

Ook de gasopslag van Langelo werd door hem kritisch bejegend – wat hem op veel hoon kwam te staan. Pot moest later nog enige malen denken aan Van der Sluis, de module Milieu & Beleid en het onderzoek naar de gasopslag. ‘Ik hoorde over die bevingen bij Roderesch en las over de grondbewegingen rond de gasopslag en ineens moest ik weer aan hem denken,’ zegt Pot in Gasland. ‘Ik dacht: die man werd voor gek verklaard, die werd verketterd, maar misschien heeft-ie toch wel gelijk gehad.’

Luister naar de critici en heb respect voor ze, ook al ben je niet met hen eens, is een belangrijke les die Pot en Stiller leerden van de recente geschiedenis . Dat zou ook voor de komende energietransitie een belangrijk devies kunnen worden.

Lezing en debat rond de Gasgijzeling van Saskia Goldschmidt en Louis Stiller worden georganiseerd door Noordenveld Leest en is op donderdag 18 oktober bij te wonen in Het Wapen van Drenthe, vanaf 20:00 uur. Kaarten à 7,50 euro zijn te koop bij boekhandel Daan Nijman.