Herfstwandeling door historische esdorpen

NORG Noordenveld is uitgekozen tot Erfgoedgemeente 2020, vooral dankzij de rijke natuur- en cultuurhistorie. Het esdorpenlandschap tussen Norg, Zuidvelde en Westervelde ademt nog steeds het verleden. Hier waren vroeger hunebedbouwers, jagers en boeren actief. Op de hogere esgronden groeiden de gewassen, de schapen graasden op de heidevelden en de lagere beekdalen werden gebruikt als hooiland. Het landschap is ontstaan in de middeleeuwen.

Het startpunt van de wandeling is het bospad tegenover restaurant Norgerhout aan de Asserstraat. In deze omgeving beheert Natuurmonumenten bijna 1100 hectare natuur en cultuur. De natuurorganisatie heeft een wandelroute van bijna 11 kilometer uitgezet door het esdorpenlandschap. Vanwege drassige paden op het tweede deel van de route kiezen we voor een kortere, alternatieve route die door de ‘nederzetting’ Westervelde voert.

De wandeling begint met het volgen van de gele paaltjes in de oerbossen van het Norgerholt. De bospaden liggen bezaaid met herfstbladeren en er is een overvloed aan uiteenlopende paddenstoelen. Het Norgerholt dateert uit de zestiende eeuw en is daarmee één van de oudste loofbossen in Nederland. De reusachtige oude eiken zijn rond 1850 geplant langs mooie rechte paden: vroeger heel geschikt om te jagen. Wie het bos inkijkt ziet tussen de bomen veel oud hout, vaak in grillige sculpturen. Dat oude hout laat Natuurmonumenten gewoon liggen: ideaal voor insecten en paddenstoelen. Het Norgerholt maakt deel uit van de Natura 2000 gebieden en is aangewezen als bosreservaat. De natuur kan hier zijn eigen gang gaan: er wordt niet gekapt of geplant waardoor er zonder menselijk ingrijpen een echt natuurbos met meerdere boomsoorten is ontstaan. Dit is trouwens ook de kern van de landschapsvisie die Natuurmonumenten kort geleden heeft gepresenteerd: het historische landschap behouden en versterken.

Na een klein stukje voet- en fietspad slaan we (linksaf) het knollenveld in. Een mooie overgang, kenmerkend voor de veelzijdigheid van het landschap. Van de bossen naar het platteland met voederbieten, lopend in de richting van historische woonboerderijen in Zuidvelde. Hierna wordt de gele route verlaten: de weg oversteken en over bospaden naar het oude landgoed van de familie Tonckens die hier al eeuwen woont en werkt. Tonckens is een bekende naam in Westervelde. In het verleden vervulden ze functies in het openbaar bestuur, zoals bijvoorbeeld schulte (burgemeester in de middeleeuwen) of gedeputeerde bij de provincie Drenthe. Op het landgoed is natuurbegraafplaats De Velden te vinden. Nabestaanden kunnen hier hun dierbaren begraven in het Tonckensbos waar de natuur ook ongehinderd zijn gang kan gaan. Langs het landgoed en restaurant Jufferen Lunsingh (ook al zo’n bekende naam hier) naar de Brink die zo laag ligt dat je er vroeger ’s winters kon schaatsen. Dat er al sinds de prehistorie mensen in dit gebied wonen wordt zichtbaar gemaakt door het hunebed van Westervelde, even verderop. Het zijn de oudste monumenten van Nederland waarvan er nu nog 54 over zijn. Het landweggetje uitlopen om vervolgens dwars door de landerij bij het mooiste plekje van deze route uit te komen: een schitterend gelegen vennetje in het bos, met bijzondere houtwallen. Het is een pingoruïne vermoedelijk ontstaan in de ijstijd en uitgeveend in de 19e eeuw. Vanaf hier nog een kort stukje lopen om weer bij het beginpunt te komen.

Arjan van de Leur.

Fotobijschriften:

(foto’s: Arjan van de Leur)

Het hunebed van Westervelde, één van de 54 overgebleven historische graven in Nederland.

Sculptuur van dood hout in het Norgerholt.