Begrijpen - Belevenissen van het gymnasium

Grammatica onderwijzen aan leerlingen die vers van de basisschool komen en daar gangbaar met stip de beste waren, valt bij tijden niet mee. Het is een uitdaging taalregels zo gestructureerd en zo stapsgewijs als mogelijk uiteen te zetten, voortbordurend op iets wat ze al wel weten.

Bij naamvallen is het van belang hun erop te wijzen dat dat soort zaken minder gek is dan ze denken: we hebben immers in het Nederlands ook naamvallen? Denk aan: “ik geef hun een cadeautje” of “ik stuur hen de deur uit” of – ingewikkelder – “het meisje wier moeder een lieve vrouw is”. Voor de liefhebbers: ik noteerde in deze drie voorbeeldzinnetjes achtereenvolgens een dativus, een accusativus en een genitivus. Resultaten uit de eigen taal geven geen garantie voor begrip in de nieuwe taal, maar het is een beginnetje.

Misschien slaan bij jullie bij dergelijke taalzaken nu (ook) de hersenen op tilt? Soms zou ik even een schedel willen lichten van een leerling om te zien welke hopelijk tot begrip en kwartje-valling leidende processen zich daarin afspelen. In het immens interessante boek ‘het lichaam’ van Bill Bryson leunde ik bij tijden al lezend achterover om me te verbazen over de wonderlijke werkelijkheid en de creatieve constructie van het menselijk lichaam in het algemeen en de hersenen in het bijzonder. Zou er verschil in activiteit in de gebieden zijn in de diverse stadia van begrip, snapstappen die je misschien ooit in de toekomst zou kunnen aanduiden met kleuren? Ik zie het al helemaal voor me, een klas aan wie ik iets interessant ingewikkelds uitleg als een ablabs (dat heet echt zo maar daar ga ik maar niet op in) en dat ik hoofden zie oplichten van groen (jaja, glashelder, ik begrijp het) naar lichtgroen (stressloos onderweg naar begrip), zacht oranje (onzekerheid of het gesnapt gaat worden), vol oranje (grote onzekerheid over het snappen maar men ziet nog een kans) naar rood (ik ga dit noooit begrijpen) en knipperend rood (ik ga dit noooit begrijpen en ben nu in blinde paniek).

Meteen daarna kun je dan differentiëren binnen klasverband, want dat schijnt goed te zijn. De groenen kunnen door met de verwerkingsopdracht, voor oranje leg ik het nog een keertje uit en zet ook hen aan het werk en dan blijft over het rood, waarbij niet alleen uitleg nodig is, maar ook psychologie. Hoera: wat zou het onderwijs kunnen veranderen!

Anneke de Vries