'De zaak L.': theater over de dader-kant

RODEN

Waarom wil iemand bij de SS? Of, als dat niet lukt, bij de Landwacht om fanatiek en meedogenloos te jagen op onderduikers en verzetsmensen? En wat voor sporen trekt dat in zijn omgeving – tot op de dag van vandaag?

Over dat soort vragen gaat het in theaterproductie ‘De zaak L.’, die op 3 en 4 mei te zien is in de Winsinghof in Roden. Een vervolg eigenlijk op het succesvolle ‘Verloren’ dat drie jaar geleden op de planken werd gebracht, zegt auteur Elly van Pagée. Opnieuw samen met regisseur Fenna Besijn, in opdracht van Stichting Herdenken Noordenveld. Voor een groot deel ook met dezelfde cast. “Maar nu belichten we vooral de kant van de dader.” Jaap Luitjens is nog steeds een begrip in Roden. Gevreesd en gehaat om zijn vele slachtoffers, wist hij na de oorlog te ontkomen naar Canada waar hij een eerzaam bestaan opbouwde als hoogleraar plantkunde. Uiteindelijk achterhaalde zijn verleden hem toch. Luitjens werd uitgeleverd aan Nederland en veroordeeld tot 28 maanden gevangenisstraf. Waar hij sindsdien verblijft weet niemand; het Canadese burgerschap is hem ontnomen.

Reacties

Wat dreef hem? “Ik kan niet in zijn hoofd kijken”, zegt Van Pagée. “Er zullen wel redenen zijn waarom hij zo radicaliseerde. Maar minstens zo interessant vind ik ook de reacties van de mensen om hem heen. Zijn moeder, die hem niet meer kan bereiken. Die misschien nog probeert om de scherpe kantjes eraf te halen. En de mensen van het verzet, die meteen na de oorlog naar hem op zoek gegaan zijn.” In het bijzonder natuurlijk Jack Kooistra, die met zijn vasthoudendheid Luitjens uiteindelijk opspoorde. “Gaat het om wraak? Om gerechtigheid?” En dan zijn er de slachtoffers en hun nabestaanden. “Ik las veel over het werk van de Waarheidscommissie in Zuid Afrika. Hoe belangrijk het voor nabestaanden van de slachtoffers is om de dader in de rechtszaal te zien. Alleen al om te horen wat er nu echt is gebeurd.” En dan? Bestaat er een straf die genoegdoening geeft? “Wij hebben geen antwoorden.” Elly is zich bewust dat niet iedereen blij is als deze geschiedenis opnieuw wordt opgerakeld. In een klein dorp zoals Roden destijds was, weten mensen heel goed wie aan welke kant stond. Dan ben je blij als de tijd langzaamaan de scherpe kantjes wat weg vijlt. Je moet tenslotte samen verder. En wat weet zij, Elly van Pagée, er nu echt van? Ze woont hier tenslotte pas zo’n 40 jaar? “Ik weet niet alles, dat is waar. Maar soms kan een buitenstaander ook een verhelderende blik hebben. Juist omdat je van buiten komt, vertellen mensen je soms dingen.” Historische Vereniging Roon is net als drie jaar geleden steun en toeverlaat. “Maar sommige dingen weet je ook niet. Hoe Luitjens’moeder dacht bijvoorbeeld. Dat vul ik zelf in.”

Invoelbaar

Theater biedt veel mogelijkheden om invoelbaar te maken waar het om gaat. Wat zou jij zelf doen? “Het komt meer binnen dan wanneer je erover leest.” En kennelijk willen we daar ook nog steeds over nadenken. Want de herdenking op 4 mei wordt goed bezocht. “Er komen ieder jaar méér mensen. Ook jongeren. Misschien omdat we de scholen er steeds bij betrekken. Maar in de klas zien ze ook medeleerlingen die gevlucht zijn uit Syrië: dit soort dingen gebeurt nog steeds.” En misschien, peinst ze hardop, is de vier mei herdenking zo onderhand wel één van de weinige rituelen die we in dit land nog gezamenlijk hebben. “Misschien hoort die herdenking wel heel erg bij de Nederlandse identiteit.” ‘De zaak L.’ is te zien op 3 mei 20.15 uur en op 4 mei om 21.00 na de Dodenherdenking. Reserveren via theaterroden.nl/kaartverkoop Edith Boeker

Auteur

ggeersing